Hangi Hayvan Kış Uykusuna Yatmaz? Biraz Ciddi, Ama Çoğunlukla Komik Bir Bakış Açısı
Hangi hayvan kış uykusuna yatmaz? Diye sorarsanız, aklıma ilk gelen şey şu olur: “Kış uykusuna yatmak mı? Yani, bu kadar bir şey yapıp sonra 4 ay boyunca hiçbir şey yapmadan uyumak… İyiymiş! Ama ben bu kadar uykusuzluk ve stresle yaşarken, nasıl bir hayvan o kadar şanslı olabilir?” İzmir’de yaşıyorum, öyle her şeyin iyi olduğunu söylemek pek de mümkün değil. Kışın nasıl olduğumuzu düşünün, sabahları uyandığınızda tam anlamıyla “kış uykusu”na giriyorsunuz. Tabii, bu tabir gerçekte hayvanlar için geçerli ama ben insan olarak bu durumu kendi hayatımda birebir yaşıyorum. Neyse, gelelim asıl meseleye: Hangi hayvan kış uykusuna yatmaz?
Kış Uykusu: Felsefi Bir Soru
Bir sabah, kahvaltı yaparken içimden “Kış uykusuna yatmak mı, yatmamak mı?” diye düşündüm. Hayvanlar her kış bu kadar rahat uyuyor, peki ben nasıl bir hayvan olurdum? Bir uyumayı tercih eder miydim yoksa her gün çalışmaya devam mı? Bu soruyu kendime sorarken, 25 yaşında bir genç olarak kafamda dönüp duran bir sürü soruyla birlikte, birdenbire aklıma şu geldi: Hangi hayvan kış uykusuna yatmaz?
Tabii ki bu, hayvanları çok ciddiye almakla birlikte, kış uykusunun bilimsel kısmına göz atmam gerektiğini fark ettim. Kış uykusuna yatmayan hayvanların neler olduğunu öğrenmek için internete bir göz attım. Bunu yaparken, bir yandan da arka planda kendi iç sesim devreye girdi. “Ya hani, gerçekten her şeyin bir sırası var mı?” diye düşünüp, kahvemi bir yudum aldım.
Kış Uykusuna Yatmayan Hayvanlar: Kafamdaki Sorular
Peki, hangi hayvanlar kış uykusuna yatmaz? Bunu öğrenmeden önce, bu konuyu daha da ciddiye almak için araştırdım. Meğerse kış uykusuna yatmayan hayvanlar da varmış. “Eeee, her hayvan niye kış uykusuna yatmak zorunda ki?” diye sorarsanız, hayvanlar arasında da türlü çeşitlilik var. Hayvanların kış uykusuna yatıp yatmamaları, genetik yapılarından yaşadıkları çevreye kadar birçok faktöre bağlıymış.
Mesela, kuzeyde yaşayan bazı hayvanlar kış uykusuna yatmaz. Vahşi doğada, soğuk iklimlerde yaşayan bazı hayvanlar, metabolizmalarını yavaşlatıp, durmaksızın yemek yiyip kış boyunca hayatta kalmayı başarıyorlar. Bunlar, “Beni uyutmazsanız da olur” diyen türlerden. Koyunlar mesela, kışın da rahatça dolaşmaya devam ediyorlar. Ama bir koyunun da kafasında “Kış uykusu nedir?” sorusu olmalı bence. Çünkü koyunun biri her zaman kendi kafasında bir şeyler düşünüyor: “Yok ya, bu kadar uyku ne ki? Çimen mi yesem, biraz daha koştursam mı?”
Kendi hayatıma geri döneyim. İstanbul’da yaşamıştım, kışları soğuktan sabah işe gitmekte zorlanırken, o günlerde düşünmüştüm: “İyi ki ben bir koyun değilim. Hayatımda ne kadar çok yapmam gereken şey var, bu kadar uyumak zorunda kalmam.” Şimdi, İzmir’de biraz daha rahat bir yaşam sürsem de, bazen yine de uyumadığım bir gecede iç sesimle şunu konuşuyorum: “Ya, gerçekten ne oluyordu ki? Niye herkes uyuyor? Niye hep bir ‘kış uykusu’ diye bir şey var? Uyumasam ne olur?”
Hangi Hayvan Kış Uykusuna Yatmaz? İnsana Göre Durum
Bu noktada, hangi hayvanın kış uykusuna yatmadığını düşündüğümde, insan olarak ben, soğukları bir şekilde atlatıp uyumak yerine bir parça hayatta kalma mücadelesi veriyorum. Kışın, sokakta yürürken ya da işyerinde klima ile donarken, zihnimde 1001 düşünce dönmeye başlıyor: “Bu kadar soğukta nasıl rahatça uyuyan bir hayvan olabilir ki?”
Ama sanırım insana göre bir fark var. İnsanlar, doğada hayatta kalmak için sürekli olarak bir şeyleri düşünmek zorunda, değil mi? Hayvanlar, kış uykusuna yatma fırsatını yakalarken, bizler evde pijama giymek ve sıcak bir kahve içmekle yetinemiyoruz. Bizim de kış uykusuna yatmamız gerekseydi, sabahları soğuk havada sokakta yürürken, “Güzel, artık 6 ay boyunca hiçbir şey yapmadan uyuyabileceğim!” diye düşündüğümüzü hayal ediyorum.
Gerçekten kış uykusu yapan hayvanlardan biri olan karıncalar mesela, inanılmaz bir şekilde birbirlerinin vücut sıcaklıklarına bağlı olarak kış uykusuna yatmıyorlar. O kadar adaptifler ki, kış uykusuna yatmama konusunda bile işbirliği yapabiliyorlar. Yani aslında karıncalar kış uykusuna yatmazlar, çünkü hep beraber çalışmaya devam ederler. “Vay be, bu kadar az uyumak, bu kadar çok çalışmak! Neden ben de yapamıyorum?” demeden de edemiyorum. Bir hayvanın hiç uyumadan, “Hadi kış boyunca çalışmaya devam edelim” diyebilmesi oldukça ilginç.
Biraz Da Mizah: Kış Uykusuna Yatmayan Hayvanlar ve Ben
Kafamdaki düşünceler her zaman ilginç oluyor. Hangi hayvan kış uykusuna yatmaz, diye araştırırken bile bir yandan şunu düşünüyorum: “İnsanlar neden uyumak zorunda kalıyor? Acaba bu kadar uyumadan da işlerini yoluna koyan bir tür var mı?” Cevaplarımda en çok karşımıza çıkanlar, gerçekten her zaman kış uykusuna yatmayan, sürekli hareket eden türler oldu. Karıncaları, koyunları ve hatta köpekleri düşündüm: “Bu kadar hareketli olmak, gerçekten çok zor bir şey olmalı.”
Sonra iç sesim yine devreye girdi: “Ama bu hayvanlar, senin gibi 1001 şeyle kafalarını karıştırmıyorlar ki. Kış uykusu yapmak yerine kendi işleriyle ilgileniyorlar. O yüzden senin gibi sürekli kaygılanmazlar.” Ve birden düşündüm: “Bütün bu hayvanlar uyumazken ben niye uyuyorum, peki?”
Sonuç: Kış Uykusuna Yatmak mı? Hayır, Ama Belki Biraz Daha Az Uykusuzluk
Sonuç olarak, hangi hayvan kış uykusuna yatmaz sorusunun cevabı hem biyolojik hem de felsefi bir mesele. Bazen düşünüyorum, belki de kış uykusu yapmak yerine, her zaman uyanık kalıp, dünyayı anlamaya çalışmak daha değerli. Ama ne olursa olsun, gerçek şu ki, içimizdeki hayvanlar farklı hayatta kalma yöntemleriyle birbirlerinden ayrılıyorlar. Ve benim de içimdeki hayvan, bazen “Biraz daha fazla uyuyalım” diyor, bazen de “Hadi, kalkıp işe gidelim!”