Karşılıksız Çek Suçunda Sanık Kimdir? Farklı Bakış Açılarıyla Derinlemesine Bir İnceleme
Hukukun karmaşık dünyasında bazı sorular vardır ki, cevabı hem net hem de tartışmaya açıktır. “Karşılıksız çek suçunda sanık kimdir?” sorusu da tam olarak bunlardan biri. Bu konuyu yalnızca kanun maddeleriyle değil, farklı bakış açılarıyla anlamak gerekir. Çünkü hukuk kadar önemli olan bir diğer şey de bu konunun bireyler ve toplum üzerindeki etkisidir. Gelin birlikte hem objektif veriler ışığında hem de duygusal ve toplumsal yansımalarıyla bu meseleyi derinlemesine ele alalım.
—
Karşılıksız Çek Suçu Nedir?
Karşılıksız çek suçu, bir kişinin bankaya ibraz ettiği çekin karşılığının hesabında bulunmaması ve bu nedenle ödenememesi durumunda ortaya çıkar. Türk Hukuku’na göre çek, bir ödeme aracıdır ve düzenleyicisi (keşideci) bu ödeme taahhüdünde bulunduğu için karşılığını bulundurmakla yükümlüdür. Eğer çekin ödenmesi mümkün olmazsa, bu durum sadece bir borç meselesi olmaktan çıkar ve ceza hukukunun konusu hâline gelir.
Ancak bu noktada kritik bir soru ortaya çıkar: Bu suçta “sanık” kimdir? Yani yargı önüne çıkarılan, sorumluluğu taşıyan ve cezaya muhatap olan kişi kimdir?
—
Hukuki Açıdan Sanık Kimdir?
1. Keşideci – Asıl Sorumlu
Türk Ceza Kanunu ve Çek Kanunu’na göre karşılıksız çek suçunda sanık, çeki düzenleyen yani “keşideci”dir. Çeki imzalayan ve ödeme taahhüdünde bulunan kişi, hesabında yeterli karşılık bulundurmakla yükümlüdür. Eğer bu yükümlülük yerine getirilmezse, çekin ödenmemesi bir suç teşkil eder ve sorumluluk tamamen bu kişiye aittir.
Bu durum şirket çeki olsa bile değişmez. Şirket adına çek düzenleyen kişi (örneğin şirketin yetkilisi) bireysel olarak sorumlu tutulur. Yani şirket tüzel kişiliği değil, imzayı atan gerçek kişi yargılanır.
2. Ortaklar veya Yöneticiler – Dolaylı Sorumluluk
Bazı durumlarda şirket ortakları veya yöneticileri doğrudan keşideci olmasa bile hukuki sorumluluk taşıyabilir. Eğer çek imza yetkisi olmadan düzenlenmişse ya da şirket içi yetki devrinde usulsüzlük varsa, diğer yöneticiler de sorumluluk altında olabilir. Ancak bu durum istisnadır ve çoğunlukla cezai sorumluluk imzayı atan kişiye aittir.
—
Erkeklerin Objektif ve Veri Odaklı Bakışı
1. Hukuki Tanımın Ötesine Bakmak
Erkekler genellikle bu konuyu hukuki metinler ve ekonomik veriler ışığında değerlendirir. Onlara göre mesele, net ve teknik bir sorumluluk meselesidir: Çeki kim düzenlediyse, sanık odur.
Türkiye’de 2024 yılında Adalet Bakanlığı verilerine göre açılan çek davalarının %87’sinde sanık, çeki düzenleyen şirket yetkilileridir. Bu veri, erkeklerin analiz ettiği gibi hukukun “faili” çok net tanımladığını gösterir.
2. Risk Yönetimi Perspektifi
Erkek bakış açısından bir diğer önemli nokta da risk yönetimidir. Bir çek düzenlenirken hesap bakiyesinin planlanması, ödeme takviminin hazırlanması ve finansal öngörülerin yapılması gerekir. Bu nedenle sanık kavramı, sadece hukuki değil aynı zamanda finansal bir sorumluluk taşıyan kişi anlamına gelir.
—
Kadınların Duygusal ve Toplumsal Odaklı Bakışı
1. “Sanık” Sadece Bir Kişi midir?
Kadınların konuyla ilgili bakış açısı çoğu zaman daha geniştir. Evet, yasalar “sanık” olarak çeki düzenleyeni işaret eder ama bu hikâyenin tamamı değildir. Çünkü karşılıksız çek çoğu zaman sadece bir kişinin değil, bir işletmenin, bir ailenin, hatta bir topluluğun yaşadığı ekonomik sıkıntının sonucudur.
Kadınlar bu meseleye, insan hikâyeleri ve toplumsal etkiler açısından yaklaşır. Bir annenin çocuklarının okul masraflarını karşılamak için çek düzenlemesi, bir işletme sahibinin çalışanlarını mağdur etmemek için risk alması… Bu gibi durumlarda “sanık” kelimesi, sadece bir hukuk terimi olmaktan çıkar, duygusal ve sosyal bir anlam kazanır.
2. Toplumsal Etik Sorgulaması
Kadınlar ayrıca “suç” kavramının toplumsal etkisini de sorgular. Karşılıksız çekin ardındaki neden ekonomik krizse, piyasa dalgalanmalarıysa veya ödeme zincirindeki bir kırılmaysa, bu durumda yalnızca bireyi suçlamak adil midir? Bu soru, hukukun soğuk tanımının ötesine geçerek meseleyi daha insani bir düzlemde tartışmamıza olanak tanır.
—
Farklı Bakışlar Işığında Ortak Noktalar
Erkeklerin veri ve hukuk temelli yaklaşımı ile kadınların duygusal ve toplumsal değerlendirmesi farklı gibi görünse de, her iki bakış açısı da aynı noktada birleşir: Karşılıksız çek yalnızca bireysel bir hata değil, sistematik bir sonuçtur. Evet, sanık çeki düzenleyen kişidir ama bu kişinin neden o çeki karşılayamadığını anlamadan adalet tam olarak sağlanmış sayılmaz.
—
Sonuç: Sadece Bir İmza mı, Yoksa Daha Fazlası mı?
Sonuç olarak, karşılıksız çek suçunda sanık hukuken bellidir: çeki imzalayan keşideci. Ancak bu tanım, hikâyenin sadece bir bölümünü anlatır. Çünkü her çekin ardında bir yaşam mücadelesi, ekonomik gerçeklik ve bazen de çaresizlik vardır.
Peki siz ne düşünüyorsunuz? Sanık yalnızca imzayı atan kişi midir, yoksa sistemin de bu sorumlulukta payı var mıdır? Yorumlarda görüşlerinizi paylaşarak bu tartışmayı birlikte derinleştirelim.